آذربايجان غربي را بايد استاني پيشرو در انتشار نشريات، به واسطه نشر اولين نشريه شهرستاني كشور در آن، به حساب آورد. به‌استناد مدارك موجود تاريخي و كتابهاي متعدد منتشر شده تاريخ مطبوعات كشور، حدود ‪ ۱۵۷‬سال پيش نخستين نشريه شهرستاني ايران در شهرستان اروميه انتشار يافته است. تاريخ انتشار اولين نشريه درآذربايجان غربي و اولين نشريه بعداز تهران، مربوط به سال ‪ ۱۲۶۵‬هجري - قمري (‪ ۱۸۴۹‬ميلادي) است كه در آن سال نشريه‌اي به زبان آشوري با نام " زاهاريرا دي باهارا " با معناي " اشعه روشنايي " در اروميه انتشار يافت. اين نشريه براساس مستندات موجود بعد از نشريه كاغذ اخبار دومين نشريه منتشر شده داخل كشور است كه دكتر " جاستين پركينز " رهبر هيات مذهبي آمريكايي اقدام به انتشار آن در اروميه كرده است. اين فرد و همراهانش نخستين مدرسه آمريكايي پروتستان را نيز در اروميه راه‌اندازي كرده‌اند كه حكم جواز فعاليت اين مدرسه توسط محمدشاه قاجار صادر شده است. "زاهاريرا دي باهارا"، به روايتي ‪ ۶۳‬سال يعني تا سال ‪ ۱۹۱۸‬ميلادي و بنا به اسنادي ديگر دوره‌اي كمتر، همچنان به انتشار خود ادامه مي‌داد كه از اين نظر يكي از طولاني‌ترين دوره‌هاي انتشار نشريات را در بين نشريات كشور دارا بوده است. نشريه مزبور ضمن آنكه اولين نشريه شهرستاني و اولين نشريه مذهبي ايران است، نخستين نشريه آشوري زبان جهان نيز محسوب مي‌شود. اروميه، كه پيشرو درانتشار نشريات شهرستاني بوده براي استمرار و تداوم فعاليتهاي مطبوعاتي چهارمين شهر ايران است كه بعدازشهرهاي اصفهان، تهران و تبريز صاحب چاپخانه شده است. شكوفايي و رشد نشريات آذربايجان غربي مربوط به دوره مشروطيت است به‌طوري كه به روايت نويسندگان تاريخ مطبوعات، نويسندگان و روزنامه‌نگاران اين استان در ساير مناطق كشور نيز منشا تحولاتي شده‌اند. شايد يكي از دلايل و اساسي‌ترين دليل وجود رشد در عرصه مطبوعات آذربايجان غربي قرار گرفتن اين استان، در مسير راه اروپا و تردد در دو سوي مرز بوده كه مردم و روشنفكران اين استان را در معرض مسايل اجتماعي و فكري كشورهاي اروپايي به خصوص كشورهاي همسايه قرار داده است. نمود اوليه اين تاثيرات و مجاورت‌ها، انتشار نشريات به عنوان ركن آگاهي بخش اجتماعي و فكري بوده است. به گواهي تاريخ مطبوعات كشور، از شروع انتشار نشريات تا پايان دوره مشروطيت، حدود ‪ ۱۷۷‬نشريه در شهرهاي مختلف آذربايجان غربي منتشر شده كه تا يكصد نشريه تنها در اروميه چاپ و منتشر مي‌شدند. وجود اين تعداد نشريه در برهه‌اي كه به استناد منابع تاريخي، اكثريت جمعيت ايران بهره‌اي از سواد خواندن و نوشتن نداشتند، نشان‌دهنده رشد فرهنگي در اين منطقه از كشور است. اهميت چاپ اين تعداد نشريه و توجه به انتشار مطبوعات در بين قشرهاي مختلف مردم استان زماني مشخص مي‌شود كه نسبت نشريات آن روز را با نسبت جمعيت، ميزان باسوادي و امكانات چاپ و سطح درآمد مردم آن روزگار مقايسه كنيم. در اين دوره حساس تاريخ ايران، نام نشريات مهمي چون "نجات"، "فرياد"، "اصلاح"، "طليعه فروردين"، "نداي حق"، "مكافات" و "اتفاق" برمي‌خوريم كه رويه خاص خود را در تهيه مطالب مطبوعاتي داشتند. در اين دوره اقليتهاي مذهبي ساكن آذربايجان غربي نيز به انتشار نشرياتي پرداختند كه "اورتودوكسانا"، "اكاخو" و "كالات شرارا" از آن جمله هستند. برخي از نشريات اين دوره از جمله "فرياد" از نشريات تاثيرگذار در روند روزنامه‌نگاري كشور و تنوير افكار عمومي بودند كه در خارج از مرزهاي ايران نيز از جمله تركيه و آذربايجان حتي آلمان (برلين) اشتهار داشتند. نام بسياري از نشريات منتشره آن دوره با نام روزنامه‌نگار شهيري به نام "محمود غني‌زاده" گره خورده است. "غني زاده" كه از اهالي شهرستان سلماس بود را بايد به معناي واقعي يك روزنامه‌نگار تلقي كرد زيرا به تنهايي در ايجاد و انتشار چندين نشريه نقش داشته است. نشريه " فرياد " به مدير مسوولي " حبيب آقازاده " و به سردبيري " ميرزا محمود غني زاده" در يك چاپخانه آمريكايي در اروميه انتشار يافت. زبان اين نشريه به استناد مدارك تاريخي به زبانهاي فارسي و تركي بوده كه روزهاي شنبه هر هفته انتشار مي‌يافت و با منش حمايت از مشروطه‌خواهي و دفاع از ترقي و استقلال كشور توزيع مي‌شد. اين نشريه بنا به مداركي در روسيه، تركيه و اروپا نيز مشترياني داشته است. "غني زاده"، بعد از انتشار اين نشريه كه نامي از آن در كتابهاي تاريخ مشروطه و دانشمندان آذربايجان رفته، از طرف مشروطه‌خواهان تبريز به اين شهر دعوت شد. بعد از اقامت در تبريز اين روزنامه‌نگار در انتشار نشرياتي چون "انجمن"، "شفق"، "تبريز"، "دور جديد"، "محاكمات" و نشريه فكاهي "بوقلمون" همكاري، مسووليت و سردبيري داشته است. مرحوم "غني زاده" بعد از حضور در تبريز مسووليت منشي‌گري مخصوص ستارخان سردار ملي را نيز عهده‌دار شد. اين روزنامه‌نگار سلماسي مدتي از عمر خود را در تركيه و برلين سپري كرد. وي در آلمان نيز در انتشار نشريه "كاوه" همكاري داشت. "ميرزا حبيب آقازاده" مدير روزنامه "فرياد" در سال‌هاي بعد نشريه‌اي به نام "فروردين" را به زبان تركي در اروميه منتشر كرد كه تنها نشريه فكاهي آذربايجان غربي از آغاز انتشار نشريات تاكنون محسوب مي‌شود. اين نشريه ‪ ۲۸‬شماره منتشر و بعد از آن انتشارش متوقف شد. " ميرزاسعيد خليل‌زاده" مشهور به "سعيد سلماسي" از شاعران آزاده و مبارزين عصر مشروطه، "ميرزا عبدالرزاق پياميار"، "دهقان"، "موسي ماكويي"، "حاج ابراهيم افشار"، "علي حسين‌زاده خويي" و "ميرزا جوادزاده" از ديگر اشخاص مشهوري هستند كه در انتشار نشريات در آذربايجان غربي و ديگر شهرهاي كشور فعاليت داشتند. در شهرستان خوي دومين شهر پرجمعيت و فرهنگي استان نشرياتي به نامهاي "نجات"، "مكافات"، "نداي حق"، "شفق"، "بريد شمال" و "كارگر" انتشار يافته كه با مطالب خبري و اجتماعي و سياسي اقدام به اطلاع رساني مي‌كردند. از نشريات مهم منتشر شده در خوي مي‌توان به نشريه "مكافات" اشاره كرد كه به‌صاحب امتيازي "ميرزانورالله عليزاده" و به مدير مسوولي "آقاخان مرندي" انتشار يافته است. اين نشريه نيز از نشريات تاثيرگذار آذربايجان غربي به حساب مي‌آيد. اكراد ساكن آذربايجان غربي نيز در اين دوره نشرياتي منتشر كرده‌اند كه "كردستان" از مشهورترين آنهاست كه به زبانهاي تركي و كردي به‌صاحب امتيازي "عبدالرزاق كك بدرخان" و مدير مسوولي "اسماعيل سيمقو" در اروميه انتشار مي‌يافت. به روايت منابع تاريخي، در دوره رژيم گذشته (پهلوي) نيز از سال ‪۱۳۰۵‬ شمسي تا سال ‪ ۱۳۵۷‬در آذربايجان غربي تنها چهار نشريه مجوز انتشار داشتند كه آنها نيز در مركز استان متمركز بودند. تعداد كم نشريات و عدم اقبال روشنفكران به‌انتشار مطبوعات دردوره گذشته، نشان‌دهنده استبداد و خفقان حاكم رژيم به‌خصوص دوره رضاخاني بوده كه امكان عرضه تفكر را نمي‌داد. در اين مقطع ‪ ۵۰‬ساله، نشريات "صداي رضاييه" به مدير مسوولي "علي‌اكبر معتمد"، "رضاييه" به مدير مسوولي "امير نظمي افشار"، "پيام رضاييه" به مدير مسوولي "حيدر نخجواني" و مجله عملي دانشگاه اروميه امكان انتشار يافتند. برخي از نشريات دوران مشروطه نيز كه در اروميه و شهرهاي استان در حال انتشار بودند در اين دوره يكي پس از ديگري در كام استبداد فرو رفتند و از انتشار بازماندند. روند انتشار نشريات در آذربايجان غربي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي وارد مرحله تازه‌اي شد. "پيام رضاييه" به صاحب امتيازي "حيدر نخجواني" تنها نشريه‌اي بود كه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي با تغيير نام به "پيام اروميه" تا مدتي به انتشار خود ادامه داد. اين نشريه كه از سال ‪ ۱۳۲۹‬شمسي انتشار خود را آغاز كرده بود، حدودا تا ‪ ۱۴۰۰‬شماره با تفويض مدير مسوولي از سوي صاحب امتياز به "كاظم نخجواني" منتشر شد. اين نشريه با روش اجتماعي، سياسي و خبري با يك شماره درهفته در اروميه انتشار مي‌يافت. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در سال‌هاي آغازين پيروزي انقلاب اسلامي نشريات زيادي از جمله "مام" توسط "جعفر كاظم‌پور"، "سروه" به صاحب امتيازي "عليرضا كاشاني" و مدير مسوولي "اسفنديار رحيم مشايي"، هفته‌نامه "فجر" به مديريت "جمال رواجي"، "ميثاق آذربايجان" به مدير مسوولي "هاشم دين پرست" و "امانت" به مدير مسوولي "عبدالصمد اسلامي" مجوز انتشار دريافت كردند. از بين اين نشريات تنها "امانت" و "سروه" به انتشار مرتب خود ادامه داده و بقيه از گردونه انتشار خارج شده‌اند. تحول در انتشار نشريات در آذربايجان غربي با استناد به مدارك موجود در اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان مربوط به دهه اخير است كه در تعداد و تنوع نشريات استان تغييرات محسوسي ايجاد شد. مسوول امور مطبوعات اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي آذربايجان غربي، مي‌گويد: در حال حاضر ‪ ۳۹‬نشريه در اين استان در دست انتشار است و تاكنون هيات نظارت بر مطبوعات، مجوز انتشار نشريه براي اين استان را تا ‪ ۴۵‬نشريه صادر كرده است. اميد سياح مي‌افزايد: پرونده بيش از ‪ ۵۰‬متقاضي انتشار نشريه دراين استان نيز در دست اقدام يا در هيات نظارت بر مطبوعات است. ورود دستگاه‌هاي دولتي به عرصه فعاليتهاي مطبوعاتي از ويژگي‌هاي انتشار مطبوعات بعد از پيروزي انقلاب اسلامي است كه از ‪ ۳۹‬نشريه در حال انتشار در آذربايجان غربي هفت نشريه به نامهاي "همكاري"، "فرهنگ آذربايجان غربي"، "مجله علوم پزشكي"، "نگاه آذر"، "مجله پرستاري و مامايي"، "ره‌آورد خدمت" و "پيام اتاق اروميه" در اروميه منتشر مي‌شوند. بيشترين تعداد نشريات در حال انتشار آذربايجان غربي مربوط به‌شهر اروميه مركز استان است كه "امانت"، "كوشا"، "فرداي ما"، "اولدوز"، "چي چست"، "آواي صبح"، "دعوت"، "سطر اول"، "صبح آذربايجان"، "صداي آشنا"، "قله‌هاي افتخار"، "آراز آذربايجان"، "رحمت" و "برآيند" اسامي نشريات منتشره در اروميه را تشكيل مي‌دهند. در سال‌هاي اخير ورود افراد سياسي و مطرح به عرصه فعاليتهاي مطبوعاتي آذربايجان غربي را شاهد هستيم به طوري كه در حال حاضر "دعوت" به مدير مسوولي "محمد عباس‌پور" نماينده مردم اروميه در مجلس شوراي اسلامي، "نداي خوي" به مدير مسوولي "هاشم حجازي‌فر" نماينده مردم خوي، "منطق" به مدير مسوولي "علي‌اكبر آقايي" نماينده مردم سلماس و "مهر آذربايجان" به مدير مسوولي "سليمان جعفرزاده" نماينده مردم ماكو در شهرهاي مختلف در حال انتشار هستند. در حال حاضر در شهرستان خوي چهار نشريه به نامهاي "خوي"، "اورين خوي"، "نداي خوي" و "نويد صبح" چاپ مي‌شود. شهرستان ماكو نيز در حال حاضر صاحب سه نشريه به نامهاي "آواي ماكو"، "آغري" و "مهر آذربايجان" است. در شهرستان مياندوآب نيز نشرياتي با عنوان‌هاي "ياشايش"، "فرياد قلم"، "مفيد" و "قلعه" در دست انتشار است. "منطق" و "آواي سلماس" دو نشريه‌اي هستند كه در شهرستان سلماس به چاپ مي‌رسند. يك نشريه به نام "مهاباد" در شهرستان مهاباد و يك نشريه به نام "ارمغان آذربايجان" نيز در شهرستان نقده منتشر مي‌شود. آذربايجان غربي با وجود پيشينه‌اي كه در فعاليتهاي مطبوعاتي و پتانسيلي كه در زمينه انتشار دارد، مجوز انتشار روزنامه ندارد. عمده نشريات آذربايجان غربي به صورت هفته‌نامه، دو هفته‌نامه، ماهنامه و فصلنامه و در قطع‌هاي روزنامه‌اي و مجله‌اي انتشار مي‌يابند. به‌اعتقاد كارشناسان علوم ارتباطات در كنار مشكلات عمومي و كشوري نشريات چون مشكل كاغذ و كمبود امكانات مالي، نشريات آذربايجان غربي از مشكلاتي مانند نبود نيروهاي حرفه‌اي، كيفيت پايين و مشكلات مربوط به چاپ نيز رنج مي‌برند. در زمينه فعاليتهاي مطبوعاتي آذربايجان غربي هم‌اكنون يك تشكل مطبوعاتي نيز با عنوان انجمن تخصصي خبرنگاران در اروميه فعال است. همچنين با اهتمام انجمن خبرنگاران آذربايجان غربي و با همكاري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان و دانشگاه جامع علمي و كاربردي استان رشته خبرنگاري در مقطع كارداني در اين استان جهت پرورش خبرنگاران و افراد علاقه‌مند داير شده است